على زمانى قمشه اى

391

هيئت و نجوم اسلامى ( فارسي )

مهم‌ترين مراكز و راه‌هاى بازرگانى رومانى آشنا شود . مطالب كتاب او دربارهء جغرافياى طبيعى بالكان اندك است ، ولى دربارهء اوضاع اقتصادى امپراتورى بيزانس و بلغارستان در سال 6 ق / 12 م مطالب قابل توجهى دارد . ادريسى به‌جز افريقاى شمالى ، هيچ‌يك از سرزمين‌هاى غير اروپايى را به‌صورتى مستقل و بىواسطه نمىشناخته است ، ازاين‌رو بسيارى از محققان ، مطالب او را در اين زمينه‌ها چندان ارزشمند نمىشمارند . به عقيدهء نالينو ، نوشتهء ادريسى دربارهء بخش‌هاى غير مسلمان آسيا و افريقا ملهم از ترجمهء عربى و منتهاى دست‌كارىشدهء اثر بطلميوس است . اطلاعات ادريسى دربارهء هند و جنوب شرقى آسيا آشفته است . نيمى از نام‌هاى جغرافياى كتاب او برگرفته از مؤلفان معروف اسلامى است ، ولى مؤلف ديگرى كه ادريسى از او نام برده ، جاناخ ( خاناخ ) بن خاقان كيماكى است كه شناخته نشده است . شهرت ادريسى با كتاب نزهة المشتاق پيوند دارد ، ولى معلوم شده كه وى كتاب جغرافيايى ديگرى نيز با عنوان روض الانس و نزهة النفس براى يوم ( ويليام ) اول ( حك 1154 - 1166 م ) فرزند و جانشين روجر دوم پادشاه سيسيل تأليف كرده است . سال تأليف اين كتاب را 1161 م ( همان‌جا ) و نام آن را الممالك و المسالك نيز نوشته‌اند . نسخه‌اى خطى در استانبول با عنوان روض الفرج و نزهة المهج به دست آمده كه ظاهرا قسمتى از اين كتاب است و 73 نقشه دارد . تاريخ آن نيز مربوط به 588 ق / 1192 م است . اين كتاب در محافل علمى با عنوان الادريسى الصغير معروف شده است تا با كتاب نزهة المشتاق اشتباه نشود . در كتاب الادريسى الصغير اقليم هشتمى بر 7 اقليم افزوده شد كه وصف آن در كتاب آمده و در واقع همان خط استواست . نام مؤلف كتاب مشخص نيست ؛ ممكن